Eşşəyin bilmədiyi
və ya Eşek hoşaftan ne anlar
İstər yazılı, istərsə şifahi xalq ədəbiyyatında eşşək obrazının nə vaxt yarandığı haqqında məlumatım olmasa da , eşşəyin sadəcə şərq ədəbiyyatına məxsus heyvan obrazı olduğunu düşünürdüm.
Bu yaxınlarda etdiyim bir ədəbi araşdırma zamanı, təsadüfən eşşəyin qərb və Afrika ədəbiyyatında da əhəmiyyətli obraz olduğunu gördüm. Hətta bir çox xalqların eşşək simvolik məna daşıyır.
Niyə məhz Eşşək?
İlk öncə Eşşək deyəndə ağlımıza dörd ünsür gəlir.
Qulaqları uzundur. – Burdan alır, ordan verir.
Yük daşıyır. – İşçi sinifidir.
Anqırır. - Arada bir öz haqqını tələb edir.
Gözləri gözəldir. – Hər çirkində bir gözəllik var. – Türk müğənnisi Murat Kekillinin hətta “Eşek Gözlüm” adlı mahnısı var.
Digər türk müğənnisi Barış Mançoda eşşəyə olan sevgisini “Arkadaşım Eşek” mahnısıyla dilə gətirmişdi.
Eşşək heç bir yerdə cəsarət simvolu deyil, əksər hallarda neqativ obrazdır – lakin məncə bu eşşəyin günahı deyil, onu “eşşək yerinə qoyanlar”dadır.
Ən sevimli eşşək obrazı isə, zənnimcə Şrek (Shrek) filmindəki eşşəkdir. Bu filmdə də diqqətimi çəkən əsas nöqtə, digər obrazlardan fərqli olaraq eşşəyin (donkey) fərqli bir adı yoxdu, hamı ona eşşək deyə müraciət edir. Necə deyərlər, eşşək eşşəkdi, ada nə gərək var…
Şərq və Türk dünyası ədəbiyyatında anekdotlarıyla məşhur komediya ustası Molla Nəsrəddin (Nasreddin Hoca) və eşşəyi ayrılmaz ikilidir. Və yaxud Molla Nəsrəddin deyincə ağla gələn ikinci şey onun eşşəyidir.
Eşşək mövzusu, qulağı qədər uzun mövzudu, ona görə də sözümü burda bitirib müxtəlif xalqların ata sözlərini, aforizmləri sizinlə paylaşıram.
*************
APHORISMS
If a donkey bray at you, don’t bray at him.
George Herbert
If Jesus were here today, he wouldn’t be riding around on a donkey. He’d be taking a plane, he’d be using the media.
Joel Osteen
Neither an ox nor a donkey is able to stop the progress of socialism.
Erich Honecker
The entrance into Jerusalem has all the elements of the theatre of the absurd: the poor king; truth comes riding on a donkey; symbolic actions – even parading without a permit!
David Kirk
The North African mule talks always of his mother’s brother, the horse, but never of his father, the donkey, in favor of others supposedly more reputable.
Clifford Geertz
When I interview celebrities, I always try to throw them off balance. My favorite is to ask ‘em about crazy sex stuff like donkey punches and Monroe transfers. Works every time.
Rachel Perry
When I wrote the song, I had the sea near Bombay in mind. We stayed at a hotel by the sea, and the fishermen come up at five in the morning and they were all chanting. And we went on the beach and we got chased by a mad dog – big as a donkey.
Ray Davies
Do you think yourself wise? Then there’s a donkey inside your waistcoat.
Charles H. Spurgeon
PROVERBS
“A worthy man is still worthy even penniless, a donkey is a donkey even if he is finely saddled.”
~ Turkish Proverb
“To carry his load without resting, not to be bothered by heat or cold and always be content: these three things we can learn from a donkey”
~ Indian Proverb
“Fear can make a donkey attack a lion”
~ Arab Proverb
“The world would not make a racehorse of a donkey”
~ Irish Proverb
“Butcher the donkey after it finished his job on the mill.”
~ Chinese Proverbs
“I would rather have a donkey that takes me there than a horse that will not fare.”
~ Portuguese Proverb
“Do not dock the donkey’s tail in a crowd, some will say it’s too long, others it’s too short.”
~ Turkish Proverb
və nəhayət yazının bonusu
Eşeği mektep müdürü yapan dershanelerin ahıra döndüğünden şikayet etmemelidir. Cenap Şehabettin
başqa bir deyişlə
Təhsil sistemini eşşəklərin idarə etdiyi bir ölkənin gələcəyi, anqırtı sədaları altında olacaq.
Entry filed under: Ədəbiyyat. Tags: absurd, aforizm, african, afrika, after, ahır, always, anekdot, anqırtı, aphorism, arab, araşdırma, arkadaşım eşek, ata, atalar sözləri, attack, çirkin, ölkə, ünsür, balance, Barış Manço, beach, bədii, big, bombay, bonus, brother, butcher, carry, Cenap Şehabettin, cəsarət, charles spurgeon, chinese, clifford geertz, cold, content, crazy, crowd, david kirk, dörd, dünya, dershane, deyiş, do, dock, dog, donkey, Elnur Majidli, Elnur Mecidli, Elnur Məcidli, erich honecker, every, eşek, eşek gözlüm, eşşək, ədəbi, fare, father, fear, film, göz, gözəl, gözəllik, günah, george herbert, gələcək, haqq, have, heat, heyvan, horse, hotel, hoşaf, idarə, indian, inside, interview, irish, iş, işçi, jerusalem, jesus, job, joel osteen, king, komediya, learn, like, lion, long, mahnı, make, man, müdür, müxtəlif, müğənni, media, mektep, məlumat, məxsus, mill, mind, molla nəsrəddin, monroe, morning, mother, Murat Kekilli, nasreddin hoca, nasrettin hoca, nöqtə, neqativ, nəhayət, north, obraz, permit, poor, portuguese, progress, proverb, qərb, qulaq, racehorse, racher perry, rather, ray davies, say, sevimli, sex, səda, short, shrek, simvol, simvolik, sinif, sistem, socialism, song, stuff, tail, türk, türk dünyası, təhsil, tələb, theatre, three, time, today, transfer, try, turkish, usta, uzun, vaxt, waistcoat, wise, work, world, xalq, yazı, yazılı, yük, şərq, şifahi, şikayet, şrek, Ədəbiyyat.
1.
Mustafa Toprak | 26/11/2009 at 10:58
Sözün özü : “Təhsil sistemini eşşəklərin idarə etdiyi bir ölkənin gələcəyi, anqırtı sədaları altında olacaq”
2.
Ismail Bayageldi | 26/11/2009 at 12:00
anlamlı:)
3.
Turgay Ciftci | 26/11/2009 at 12:31
aci ama gercek maalesef
4.
Vugar Safarov | 26/11/2009 at 20:14
antvde meqalende ayri shekildi, men bilen bundan yaxshidi
5.
emajidli | 26/11/2009 at 20:15
baxdim:) super! hec menim aglima bizim essek gelmemishdi:)
6.
Zarrintac | 27/11/2009 at 17:44
Don Kixotun Sanço-pancosunu kureyinde dasiyan esseyi de unutmaq olmaz. Her halda o boyda endami dasimaq her esseye asan gelmir. O ki qaldi tehsil sistemine, evvel cox seyi qoyunluga salirdilarsa, indi Elnur demisken her sey uzunqulaqlarin ardina vurulur.
7.
Fəcrin | 27/11/2009 at 20:02
Burda mən Hikmət Ziyanın bir təmsilini xatırladım:
Qanqallar neçə növdür mövzusunda Cənab Eşşək
Alimlik adı aldı müdafiə edərək.
At sıxaraq əlini, dedi: “Əhsən, min əhsən,
Elm aləmində Təksən
Amma yenə Eşşəksən!”
8.
Ulvi Ismayil | 27/11/2009 at 22:31
Menim de Eshshek haqqinda genish bir yazim var, amma hech vaxt eleyib tamamlaya bilmemishem
Orada Cenab Esel Heinz-in atasi chekilib 
)
Yeri gelmishken, Arkadashim Eshshek uchun bu klip daha munasib baglanti olardi senin yazinda
Burada ise Barish & Co. Bremendedir
9.
Ahmet Çelebi | 06/12/2009 at 16:36
eşşek bile insandan daha demokrattır
10.
Shovket Mamedova | 07/12/2009 at 20:06
ELA
11.
Nikki Izmael | 08/12/2009 at 06:38
Eshhek Demokratlarin remzidi
)
12.
Vüsal Bacar AdEm | 17/12/2009 at 10:05
Heyif o şrekin eşşəyindən
Birdəki Elnur “nədi” yox “nədir”
13.
emajidli | 17/12/2009 at 10:08
Vusal bu edebi cumle deyil:)
Nedir yazanda bir az elmi bashliq kimi alinir
bu cumle xalq danishiq dilidi.
Essek ne bilir zeferan nedi cumlesinin transformasiya olunmush formasidi
14.
Vüsal Aliyev | 20/12/2009 at 14:47
15.
Shukur Mukhtarov | 04/01/2010 at 14:10
essek bilmir.amma hec demokratiyaya ehtiyaclari da yoxdu
16.
Yegana Tagiyeva | 04/01/2010 at 14:12
eshek demokratiya qanmir ve bilmeyine de gerek yox
17.
Shukur Mukhtarov | 27/01/2010 at 15:44
ya kecel hesen y da Hesen Kecel
18.
Amina Yigitkalan | 27/01/2010 at 16:52
E”la….
19.
Ramin Ibrahimov | 28/01/2010 at 18:29
)))))))))))))))))))))))) gulmeye ehtiyacim var idi allah sizi guldursun)))) super
20.
Ulka Shukurova | 30/01/2010 at 20:45
Esheyi bildik, bes Shrek hardadi?
21.
Neda Ardabili | 10/03/2010 at 12:27
dogordan issak nabilacax demokratiya nadir nadan issak lara calisirix
22.
Cavidan Bayramov | 14/03/2010 at 21:13
“demokrat”lari tanidiqca, heyvanlari daha cox sevirem
23.
Ayten Sardarli | 15/03/2010 at 22:01
Ewwek kimi zehmetkew heyvanin adi 4ixib.
24.
Ruslan Rustemli | 15/03/2010 at 22:02
Yaziq essek
25.
Sima Xanbutaeva | 15/03/2010 at 22:02
aha! demek isteyirsiz onu serldiiler?ay Sabir hardasan!)))
26.
Mehri Rustemova | 15/03/2010 at 22:03
burda deyibler adim cixinca canim cixsin
27.
Abbas Ahmedli | 15/03/2010 at 22:04
yaxshi bir söz var Elnur: oxumaqla cahillik geder, amma eşşeklik baki qalar
))
28.
emajidli | 15/03/2010 at 22:05
İnsanın eşşəyi minməsi normaldı, vay o günə ki eşşəklər insanı minə…
29.
Gunel Gasimli | 15/03/2010 at 22:40
Elnur müəllim,
Azərbaycanda eşşəklərin insanları minməsi normaldır!
30.
Elman Mustafazade | 15/03/2010 at 23:53
Elnur bey bizim yaxinlarimizdan birini Azerbaycan rayonlarinin birine polis resisi teyyin edirler. Bu adam cox zarafatcil ve olduqca yumorlu bir adamdir… Rusiyada tehisl almisdi ve orada huquq muhafize orqanlarinda islemisdi. Sonrada vetene geldi…
Gunlerin biri reisi kimi polisleri ve mustentiqleri bir-bir otagina cagirib, onlarin ilk defe nevaxt ve kiminle cinsi elaqede oldugunu sorusur… ve onlari and verir ki, kim suallara semimi cavab vermese, menimle islemeyecek… Hamisi etiraf edir ki, Ermenistanda ve Azerbaycanin bezi rayonlarinda essek… Biri ise deyir ki, mende essekle…. bu zaman gordum nenem gelir, salvarimi tez cektim yuxari.. Bunnan sonra reis iki eliyyen oz basina buraraq: kul menim basima! Gor kimlerle isleyiler?… Essek……lerle. Indi vallah essek …….rii. nazir qoyanda, hansi Demokratiyadan danismaq olar?…
31.
David Blacker | 26/03/2010 at 20:07
hey buddy, i’ve lived in Baku several years. I investigated ur statement. it means “Democracy isn’tfor th mouth of the ass”. Ain’t I right?
32.
Kamran Kerimov | 16/07/2010 at 15:25
Duzu ewwek demiwken yadima duwdu Hacibala mitinqlere yene icaze vermediiii…..?
33.
nasreddin | 16/09/2010 at 08:47
tesekkurler
34.
nasrettinhoca | 16/09/2010 at 08:47
35.
Gürbüz Dönmez | 15/01/2011 at 21:25
Esekler kendi aralarinda demokratik bir yasam sururler ve demokrasiyi bilirler.Ama,bizim iki ayakli esekler bilirlerm ????
36.
Lulu Darwich | 25/04/2011 at 01:04
Hiya, I’m really glad I have found this information. Nowadays bloggers publish just about gossips and internet and this is really frustrating. A good web site with interesting content, this is what I need. Thank you for keeping this website, I’ll be visiting it. Do you do newsletters? Can not find it.
37.
glya | 03/07/2012 at 18:18
ela